เงินสี่ด้าน (Cashflow Quadrant) คืออะไร E S B I ต่างกันอย่างไร คุณอยู่ด้านไหน

เงินสี่ด้าน (Cashflow Quadrant) คืออะไร

เงินสี่ด้าน คือแนวคิดที่แบ่ง "แหล่งที่มาของรายได้" ออกเป็นสี่ด้าน มาจากหนังสือ Rich Dad's Cashflow Quadrant ของ Robert Kiyosaki ซึ่งเป็นเล่มต่อจาก พ่อรวยสอนลูก ฉบับภาษาไทยใช้ชื่อว่า พ่อรวยสอนลูก #2 เงินสี่ด้าน จัดพิมพ์โดยซีเอ็ดยูเคชั่น

แผนภาพมีสี่ช่อง แทนด้วยตัวอักษร E S B I

ประเด็นสำคัญของหนังสือไม่ใช่ว่าด้านไหนดีกว่า แต่คือ คนในแต่ละด้านคิดเรื่องเงินต่างกัน และการรู้ว่ารายได้ของคุณมาจากด้านไหน ช่วยให้เห็นว่าจะขยับต่อไปทางไหน

ฝั่งซ้ายกับฝั่งขวา ต่างกันที่อะไร

The Rich Dad Company อธิบายว่าฝั่งซ้าย (E และ S) ขับเคลื่อนด้วย ความมั่นคง ส่วนฝั่งขวา (B และ I) ขับเคลื่อนด้วย อิสรภาพ

• ฝั่งซ้าย รายได้ผูกกับเวลาและแรงของตัวเอง ทำมากได้มาก หยุดทำก็หยุดได้ ความเสี่ยงคือถ้าป่วย ตกงาน หรืออยากหยุดพัก รายได้จะหายไปทันที
• ฝั่งขวา รายได้มาจากระบบหรือสินทรัพย์ ช่วงสร้างใช้ทั้งเวลา เงิน และความเสี่ยง แต่เมื่อสร้างได้แล้ว รายได้ไม่ต้องพึ่งชั่วโมงทำงานของเจ้าของ

ความต่างนี้ตรงกับเงื่อนไขการออกจาก Rat Race ในเกม CASHFLOW คือรายได้ที่ไม่ต้องพึ่งการทำงานต้องมากกว่ารายจ่าย ซึ่งส่วนใหญ่มาจากฝั่งขวา

อาชีพในไทยอยู่ด้านไหนบ้าง

อาชีพเดียวกันอาจอยู่คนละด้านได้ ขึ้นกับว่ารายได้ยังผูกกับตัวเจ้าของแค่ไหน เช่น ติวเตอร์ที่สอนเองทุกคลาสอยู่ด้าน S แต่ถ้าสร้างสถาบันที่มีครูและหลักสูตรของตัวเองจนเดินได้โดยไม่ต้องสอนเอง ก็ขยับไปด้าน B

เช็กเร็ว ๆ ว่าตอนนี้คุณอยู่ด้านไหน

ลองตอบคำถามเหล่านี้กับรายได้แต่ละก้อน

1. ถ้าคุณหยุดทำงานหนึ่งเดือน รายได้ก้อนนี้ยังเข้าอยู่ไหม
2. รายได้ก้อนนี้มาจากนายจ้าง จากลูกค้าที่จ้างคุณโดยตรง จากระบบธุรกิจ หรือจากสินทรัพย์
3. ถ้าอยากได้รายได้ก้อนนี้เพิ่ม ต้องเพิ่มชั่วโมงทำงานของตัวเองหรือไม่

รายได้ที่หยุดเมื่อคุณหยุด อยู่ฝั่งซ้าย รายได้ที่ยังเข้าเมื่อคุณหยุด อยู่ฝั่งขวา คนส่วนใหญ่มีรายได้มากกว่าหนึ่งด้าน การเขียน งบการเงินส่วนบุคคล แยกรายได้ตามแหล่งที่มา จะทำให้เห็นสัดส่วนชัดที่สุด

ขยับจากซ้ายไปขวา โดยไม่ต้องลาออก

หลายคนอ่านเงินสี่ด้านแล้วรู้สึกว่าต้องลาออกไปทำธุรกิจ แต่เส้นทางที่ปลอดภัยกว่าสำหรับคนส่วนใหญ่ คือ อยู่ด้าน E หรือ S ต่อ แล้วค่อย ๆ สร้างด้าน I ควบคู่กัน

1. ทำให้มีเงินเหลือทุกเดือนก่อน ฝั่งขวาต้องใช้ทุน และทุนก้อนแรกของคนส่วนใหญ่มาจากเงินเดือน
2. มีเงินสำรองฉุกเฉิน เพื่อไม่ต้องดึงเงินลงทุนออกมาเมื่อมีเหตุไม่คาดคิด ดู เงินสำรองฉุกเฉินควรมีเท่าไหร่
3. เรียนก่อนลงเงิน ด้าน I ต้องอ่านงบการเงิน เข้าใจความเสี่ยง และรู้ว่าสินทรัพย์แต่ละแบบสร้างรายได้อย่างไร
4. เริ่มเล็ก แล้วเพิ่มอย่างสม่ำเสมอ รายได้จากทรัพย์สินก้อนแรกอาจน้อยมาก แต่เป็นจุดเริ่มของฝั่งขวา อ่านต่อที่ รายได้จากทรัพย์สิน
5. ถ้าจะไปด้าน B ให้ทดลองเล็ก ๆ ก่อน ทดสอบว่าลูกค้าต้องการจริงและระบบเดินได้ ก่อนเอารายได้ประจำไปเสี่ยง

ภาษีของแต่ละด้านต่างกันไหม

ต่างกัน เพราะกฎหมายไทยแบ่งเงินได้เป็นหลายประเภท เงินเดือน ค่าจ้างอิสระ รายได้จากธุรกิจ เงินปันผล และค่าเช่า มีวิธีหักค่าใช้จ่ายและวิธีเสียภาษีต่างกัน เจ้าของธุรกิจที่จดเป็นนิติบุคคลก็เสียภาษีอีกระบบหนึ่ง

หนังสือเงินสี่ด้านอธิบายเรื่องนี้ตามกฎของสหรัฐ ซึ่งนำมาใช้ตรง ๆ ในไทยไม่ได้ ถ้ารายได้ของคุณเริ่มมาจากหลายด้าน ควรศึกษากฎของกรมสรรพากรหรือปรึกษาผู้เชี่ยวชาญด้านภาษี ก่อนวางโครงสร้างรายได้

คำถามที่พบบ่อย

E S B I ในเงินสี่ด้านย่อมาจากอะไร

E คือ Employee หรือลูกจ้าง S คือ Self-employed หรือ Small business หมายถึงอาชีพอิสระและเจ้าของกิจการที่ต้องลงมือเอง B คือ Business owner หรือเจ้าของธุรกิจที่มีระบบ และ I คือ Investor หรือนักลงทุน

ฟรีแลนซ์อยู่ด้านไหนของเงินสี่ด้าน

ฟรีแลนซ์ส่วนใหญ่อยู่ด้าน S เพราะเป็นเจ้าของงานเอง แต่รายได้ยังมาจากการลงมือทำทุกชิ้น ถ้าฟรีแลนซ์สร้างทีมหรือผลิตภัณฑ์ที่ขายได้โดยไม่ต้องทำเองทุกครั้ง รายได้ส่วนนั้นจะเริ่มขยับไปด้าน B

อยู่หลายด้านพร้อมกันได้ไหม

ได้ และเป็นเรื่องปกติ เช่น พนักงานประจำที่มีเงินปันผลจากการลงทุน มีรายได้ทั้งด้าน E และ I การดูสัดส่วนรายได้แต่ละด้านช่วยให้รู้ว่าพึ่งการทำงานของตัวเองมากแค่ไหน

ต้องลาออกไปเป็นเจ้าของธุรกิจถึงจะไปฝั่งขวาได้ไหม

ไม่จำเป็น ทางที่คนส่วนใหญ่ทำได้คือใช้รายได้จากด้าน E หรือ S ทยอยสร้างสินทรัพย์ในด้าน I การลาออกไปทำธุรกิจมีความเสี่ยงสูง ควรทดลองให้เห็นผลก่อน และมีเงินสำรองรองรับ

ด้านไหนดีที่สุด

ไม่มีด้านที่ดีที่สุดสำหรับทุกคน แต่ละด้านมีความเสี่ยงและผลตอบแทนต่างกัน สิ่งที่หนังสือชี้คือ ถ้ารายได้ทั้งหมดอยู่ฝั่งซ้าย ชีวิตจะผูกกับการทำงานตลอดไป การมีรายได้ฝั่งขวาบ้างจึงเพิ่มทางเลือกให้ชีวิต

แหล่งอ้างอิง

• Financial Intelligence: The Key to Finding Money Where Others Don't — The Rich Dad Company
• Family Values in Finance — Publishers Weekly (2000)
• พ่อรวยสอนลูก #2 เงินสี่ด้าน — นายอินทร์
• พ่อรวยสอนลูก # 2 เงินสี่ด้าน — ระเบียนหนังสือ ห้องสมุดมหาวิทยาลัยราชภัฏเพชรบุรี

CASHFLOW® และ Rich Dad® เป็นเครื่องหมายการค้าจดทะเบียนของ CASHFLOW Technologies, Inc. บทความนี้เขียนเพื่อการศึกษา ไม่ใช่เนื้อหาทางการของ The Rich Dad Company